O’zbekistonda qaysi tashkilotlarga mehnatni muhofaza qilish kerak?

Mehnatni muhofaza qilish nafaqat fabrikalar, qurilish kompaniyalari va xavfli ishlab chiqarish korxonalari uchun zarurdir. O’zbekistonda xavfsiz mehnat sharoitlarini ta’minlash majburiyatlari ancha keng tarqalmoqda. Agar tashkilot ishchilarni yollasa, mehnatni muhofaza qilish masalalari ish beruvchining javobgarligining bir qismiga aylanadi.

Qonunchilikda mehnatni muhofaza qilish talablari mulkchilik shaklidan qat’i nazar, tashkilotlar tomonidan bajarilishi shartligi belgilangan. Bunda amaldagi qoidalar yakka tartibdagi tadbirkorlar va ish beruvchi sifatida faoliyat yuritayotgan jismoniy shaxslarga ham tatbiq etiladi. Bu shuni anglatadiki, ishlab chiqarish yoki murakkab uskunalar mavjud emasligi o‘z-o‘zidan ish beruvchini mehnatni muhofaza qilish talablarini bajarishdan ozod etmaydi.

Masalan, mehnatni muhofaza qilish ofis kompaniyalari, savdo tashkilotlari, xizmat ko‘rsatish korxonalari, tibbiyot muassasalari, ta’lim tashkilotlari, kafe va restoranlar, qurilish va ishlab chiqarish kompaniyalari uchun zarur. Farqi mehnat muhofazasi zarurmi yoki yo‘qmi, degan savolda emas, balki ishning xususiyati va mavjud xavf-xatarlarni hisobga olgan holda qanday talablarni bajarish zarurligida.

Ish beruvchi ish joylarida xavfsiz mehnat sharoitlarini yaratishi, xodimlarni sharoitlar va xavf-xatarlar to‘g‘risida xabardor qilishi, o‘qitish va yo‘l-yo‘riq ko‘rsatishni tashkil etishi, xavfsizlik talablariga rioya etilishini nazorat qilishi va qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa majburiyatlarni bajarishi shart.

Turli xil faoliyat turlari uchun zarur hujjatlar va tadbirlar tarkibi turlicha bo‘ladi. Ofisda asosiy e’tibor xavfsiz ish joylarini tashkil etish, yo‘riqnomalar, o‘qitish va hujjatlarni rasmiylashtirishga qaratiladi. Qurilish, ishlab chiqarish, energetika va xavf darajasi yuqori bo‘lgan boshqa sohalarda talablar ancha keng bo‘lib, maxsus ko‘rsatmalar, shaxsiy himoya vositalaridan foydalanish, tibbiy ko‘riklar, uskunalarni nazorat qilish va qo‘shimcha xavfsizlik tadbirlarini o‘z ichiga olishi mumkin. 819-sonli qarorda ayrim kasblar va ish turlari, jumladan, balandlikda ishlash, montaj, ta’mirlash va boshqa ishlar uchun yo‘riqnomalar ishlab chiqish alohida nazarda tutilgan.

Alohida masala – mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha mutaxassislarning ishini tashkil etish. Ish beruvchi tashkilot ichida tegishli funksiyalarning bajarilishini ta’minlashi shart. Korxonaning tuzilishi va xususiyatlariga qarab, bu alohida xizmat, mutaxassis yoki qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa yechim bo‘lishi mumkin. Shu bois rahbar uchun mas’ul shaxsni buyruq bilan tayinlash emas, balki mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha vazifalarning amalda bajarilishini ta’minlash muhim ahamiyatga ega.

Ayniqsa, yangi xodimlarni qabul qiladigan, shtat birliklarini kengaytiradigan, ishlab chiqarish yoki savdo ob’ektlarini ochadigan, asbob-uskunalardan foydalanadigan yoki yuqori xavfli ishlarni bajaradigan kompaniyalar bu masalaga alohida e’tibor qaratishlari lozim. Ish sharoitlari o‘zgarganda, mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha hujjatlar va tadbirlar ham yangilanishi kerak.

Shunday qilib, mehnatni muhofaza qilish faqat yirik korxonalar uchun qo‘shimcha rasmiyatchilik emas. O‘zbekistondagi har qanday ish beruvchi uchun faoliyat xususiyati, xodimlar soni va mavjud kasbiy xavf-xatarlarni hisobga olgan holda ish tizimini tashkil etish zarur. To‘g‘ri tashkil etilgan mehnat muhofazasi nafaqat qonunchilik talablarini bajarishga, balki baxtsiz hodisalar va biznes uchun boshqa xavflar ehtimolini kamaytirishga ham yordam beradi.

Agar kompaniyada mehnatni muhofaza qilish bo‘yicha o‘z mutaxassisi bo‘lmasa, tegishli vazifalarning bir qismi shartnoma asosida professional tashkilotga topshirilishi mumkin. Amaldagi qonunchilikda mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorida yuridik shaxslarga shartnoma asosida bunday xizmatlarni ko‘rsatuvchi professional ishtirokchilar mavjudligi bevosita nazarda tutilgan.